Etiketlendi: Solunum Yoluyla Radyasyon

Havalandırma sistemi radyasyonu ofis alanlarına taşır mı?

Radyasyon işçileri için izin verilen yıllık doz sınırı 20 mSv (milisivert)’dir. Bu sınır iç ve dış dozların toplamı olarak uygulanır. Dış doz, yakaya takılan küçük dozimetreler ile kolayca ölçülürken, iç radyasyon dozları doğrudan ölçülmez. Vücuda alınan radyoizotop miktarına göre hesapla bulunur. Solunum yoluyla alınan iç radyasyon dozları, dikkatlice inceleyenler fark edecektir, dış radyasyon dozlarından onlarca kat fazla olabilir.

Radyoaktif maddelerin üretilmesi ve kullanılması sırasında sadece radyasyon işçileri değil, aynı binada bulunan ilgisiz kişiler de solunum dozları alabilir. Bunun sebebi, havalandırma sisteminin radyasyon korunmasını sağlayacak şekilde tasarlanmamış olmasıdır. İlgisiz kişilerin solunum yoluyla aldığı iç radyasyon dozları fark edilmeyebilir.

Kolayca ölçülen ve zırhlanan dış radyasyona karşılık, iç radyasyonun tespiti ve sebep olduğu doz miktarının hesabı çok karmaşıktır. I-131 izotopu konumuzun en tipik örneğidir. Önceki iki yazımda[1] solunum yoluyla alınan iç radyasyon dozlarına dikkat çekmeye çalıştım.

Görüşümü tekrar edeyim: Bir radyasyon tesisine çalışma izni verirken, o tesisteki havalandırma projesinin de amaç ve kapasite açısından incelenmesi gerekir.

Uçucu izotoplarla çalışılan bir tesiste (hastane, depo, üretim tesisi, v.b.) havalandırma projesinin uygun olmayışı radyasyon güvenliği açısından tehlikelidir. Böyle bir binada sadece radyasyon işçileri değil ofis çalışanları da fark edilmeyen solunum dozları alabilirler.

Soluyana şifa!

Bir okuyucum, I-131 ve I-123 kaynaklı iç radyasyon dozlarının sınır değerlerini soruyor. “Aydın havası” isimli yazımda I-131’in sebep olacağı iç doz için örnek vermiştim. Orada bahsi geçen IAEA kitabını verdiğim linkten ücretsiz indirebilirsiniz[2].

Diğer sorunuza gelince, I-131 için 1480 Bq sınırını[3] bildiğinize göre meslekten birisiniz. O şekilde cevap vereyim. Arama motoruna “radioiodine” ya da “radioactive iodine” yazınca gelen sonuçların neredeyse hepsi I-131’den bahseder. Yani, radyoaktif iyot deyince ilk akla gelen I-131’dir. Fakat bunun yerine I-123 kullanılmasını tavsiye ediyorlar. Sağlık kuruluşları da bu yönde değişiklik yapmak istiyor. Fakat artılar ve eksiler var. I-123 kullanılırsa, yarı ömür farkından dolayı (I-123 = 13.2 saat, I-131 = 8 gün) hastalar, yakınları ve sağlık personeli daha az radyasyon dozu alacaklar. Umulmadık bir kaza, yangın, vb. olayda da daha küçük radyasyon riskleri söz konusu olacak. Bu yüzden, yasal açıdan, lisanslama, denetim, gibi işlemler daha kolay olacak. Öte yandan, üretim sıklığı sebebiyle; lojistik, nakliyat, depolama işlerinde çalışan personelin daha çok doz alacağını tahmin ediyorum.

Asıl sorunuzu unutmadım. Tiroid uptake ölçümünde 1480 Bq’den fazla I-131 çıkan işçilerin, bu değer 1480’nin altına düşünceye kadar, I-131 çalışmalarından uzak tutulması gerekir. Peki I-123 için bu değer nedir? Bunun için her iki radyoizotopun aynı şartlardaki doz dönüşüm faktörlerine bakalım. BSS-115’e göre[4] I-131’in doz dönüşüm faktörü, I-123’ünkinden 100 kat fazladır[5]. Bu yüzden, I-123 için sorduğunuz değer 100 bin Bq’den fazla olmalıdır. Kesin bir rakam için dikkatli bir araştırma gerekiyor. Çalışma şartları ve uptake ölçüm sıklığının bilinmesi gerekiyor.

[1] Yazıların başlıkları şöyle: “Aydın havası” ve “İyot iyot dedikleri”

[2] http://www-pub.iaea.org/books/iaeabooks/5743/Assessment-of-Occupational-Exposure-Due-to-Intakes-of-Radionuclides, 49. sayfa.

[3] 1480 Bq sınırı için şu kaynaklara bakınız: (https://www.nrc.gov/docs/ML1406/ML14064A060.pdf), (http://webfiles.ehs.ufl.edu/rcgappg.pdf), (http://www.orau.org/ptp/PTP%20Library/library/NRC/Reguide/08-020.pdf)

[4] Radiation Protection and Safety of Radiation Sources: International Basic Safety Standards, No. GSR Part 3, IAEA, Vienna, 2014, shf.168

[5] Doz dönüşüm faktörleri; I-131 için 1,1×10-8 Sv/Bq, I-123 için 1.1×10-10 Sv/Bq, solunum yoluyla, radyasyon işçileri ve 5μm için.

7

Radyasyon İşçileri

Havalandırma sistemi radyasyonu ofis alanlarına taşır mı? Radyasyon işçileri için izin verilen yıllık doz sınırı 20 mSv (milisivert)’dir. Bu sınır iç ve dış dozların toplamı olarak uygulanır. Dış doz, yakaya takılan küçük dozimetreler ile...